Τι είναι πραγματικά μια πλήρης αναπνοή, ποιοι μύες κάνουν τη δουλειά και ποιοι μπορούν να ξεκουραστούν, και ένας απλός τρόπος να δεις πώς αναπνέεις εσύ.
Στην παράδοση του Krishnamacharya, η στάση υπηρετεί την αναπνοή και η αναπνοή υπηρετεί τον άνθρωπο. Και στη γιόγκα δεν αναπνέουμε ποτέ μόνο αέρα. Με κάθε ανάσα μπαίνει μαζί και η πράνα, η ζωτική δύναμη. Γι' αυτό η δουλειά με την αναπνοή λέγεται πραναγιάμα.
Οι περισσότεροι αναπνέουμε με ένα μικρό μόνο μέρος από όσο χωρούν τα πνευμόνια μας: ψηλά στο στήθος, λίγο κρατημένα, όλη μέρα. Πολλές ανισορροπίες ξεκινούν ακριβώς εκεί, από μια αναπνοή που έχει ξεχάσει την πλήρη κίνησή της. Το σώμα σφίγγεται γύρω της, ο νους επιταχύνει μαζί της, και η ενέργεια παύει να φτάνει εκεί που πρέπει.
Η πρακτική δίνει πίσω στην αναπνοή ολόκληρη την κίνησή της. Και όταν η αναπνοή κινείται ελεύθερα, το σώμα και ο νους ακολουθούν.
Δεν τραβάς τον αέρα μέσα. Κάνεις χώρο, και ο αέρας μπαίνει μόνος του.
Μια πλήρης γιογκική αναπνοή γεμίζει το σώμα όπως το νερό γεμίζει μια κανάτα: ένα κύμα, σε τρία επίπεδα. Δες τη να κινείται. Μετά διάλεξε Ψηλή αναπνοή για να δεις πώς αναπνέουν οι περισσότεροι άνθρωποι χωρίς να το ξέρουν.
Μια ήρεμη αναπνοή γίνεται από λίγους βαθιούς μύες. Όλα τα άλλα μπορούν να αφεθούν. Πάτα σε έναν μυ για να δεις πού βρίσκεται και τι κάνει.
Εισπνοή και εκπνοή από τη μύτη. Η μύτη είναι φτιαγμένη για την αναπνοή: ζεσταίνει τον αέρα, τον καθαρίζει και τον επιβραδύνει. Αν στην αρχή η εκπνοή από τη μύτη είναι δύσκολη, άφησέ τη να βγει από το στόμα, απαλά και αργά, σαν από καλαμάκι, και γύρνα στη μύτη όσο γίνεται πιο εύκολο.
Χωρίς ήχο, χωρίς τράβηγμα στον λαιμό, χωρίς προσπάθεια στο πρόσωπο. Το σαγόνι είναι χαλαρό, η γλώσσα ξεκουράζεται, οι ώμοι είναι βαριοί. Ο αέρας δεν ρουφιέται. Κάνεις χώρο, και μπαίνει μόνος του.
Η αναπνοή ξεκινά χαμηλά και ανοίγει στα πλάγια. Στην εισπνοή, νιώσε τη να κατεβαίνει κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης. Το στήθος ανεβαίνει μόνο λίγο, στο τέλος, και οι ώμοι δεν συμμετέχουν.
Η εκπνοή είναι πιο αργή και πιο μακριά από την εισπνοή. Εκπνέεις μέσα από το σώμα: άφησε την ενέργεια να κατέβει, προς την κοιλιά και τα πόδια, όχι να ανέβει και να βγει από τη μύτη. Στο τέλος, η χαμηλή κοιλιά τραβιέται απαλά μέσα μόνη της.
Όταν η αναπνοή μένει μόνο στο πάνω μέρος των πνευμόνων, δημιουργείται πίεση: στο στήθος, στον λαιμό, στο κεφάλι. Αυτό είναι το αίσθημα ότι «δεν φτάνει ο αέρας», ακόμη κι όταν αναπνέεις πολύ. Η λύση δεν είναι μια μεγαλύτερη εισπνοή. Είναι μια πιο μακριά, πιο χαμηλή εκπνοή.
Κάθε πλευρό συνδέεται με έναν σπόνδυλο της πάνω πλάτης, δώδεκα από κάθε μεριά. Σε κάθε ανάσα, κάθε πλευρό στρέφεται εκεί όπου συναντά τη σπονδυλική στήλη. Αν η σπονδυλική στήλη είναι δύσκαμπτη, τα πλευρά είναι δύσκαμπτα, και η αναπνοή δεν έχει πού να πάει παρά ψηλά, στον αυχένα και στους ώμους.
Στην παράδοση του Krishnamacharya, η αναπνοή και η σπονδυλική στήλη κινούνται ως ένα. Η εισπνοή ισιώνει την πάνω πλάτη και ανοίγει το στήθος. Η εκπνοή, που ξεκινά τραβώντας απαλά τη χαμηλή κοιλιά προς τα μέσα, επιμηκύνει τη μέση. Γι' αυτό κάθε κίνηση στο μάθημα ακολουθεί την αναπνοή.
Οι ωμοπλάτες ακουμπούν πάνω στα πλευρά, στην πλάτη. Όταν τα πλευρά σταματούν να κινούνται, οι ωμοπλάτες χάνουν το έδαφός τους: η μία ανεβαίνει ψηλότερα, οι ώμοι γέρνουν μπροστά. Οι ασκήσεις για τους ώμους λειτουργούν καλύτερα όταν η αναπνοή από κάτω τους κινείται ξανά. Γι' αυτό το μάθημα της Πέμπτης είναι αφιερωμένο στη σπονδυλική στήλη.
Φανταζόμαστε το σώμα σαν δύο ίσα μισά. Ο θόλος της αναπνοής δεν είναι. Πάτα σε κάθε μεριά.
Δύο άνισα μισά τραβούν τη σπονδυλική στήλη διαφορετικά, και το σώμα οργανώνεται γύρω από αυτό, αθόρυβα, για χρόνια:
Λίγη ασυμμετρία είναι φυσιολογική και απαραίτητη: μας επιτρέπει να περπατάμε, να στρίβουμε, να πετάμε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το σώμα κολλάει στη μία μεριά και δεν μπορεί να γυρίσει στη μέση.
Η γιόγκα περιγράφει δύο μεγάλα κανάλια που ανεβαίνουν σπειροειδώς κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης. Η Πινγκάλα ξεκινά από δεξιά: ha, ο ήλιος. Η Ίντα ξεκινά από αριστερά: tha, η σελήνη. Διασταυρώνονται σε έξι σημεία, τα τσάκρα. Συνήθως η πράνα ρέει μόνο μέσα από αυτά τα δύο. Όταν η πράνα του ήλιου και της σελήνης ενωθούν και μπουν στη σουσούμνα, το κεντρικό κανάλι μέσα στη σπονδυλική στήλη, ο άνθρωπος είναι υγιής και σε κατάσταση γιόγκα. Αυτή την ένωση σημαίνει η hatha γιόγκα.
Ο θόλος της αναπνοής φέρει τις ίδιες δύο μεριές μέσα στο σώμα: μια μεγαλύτερη, πιο δυνατή δεξιά και μια μικρότερη, πιο ελαφριά αριστερή. Η δουλειά με την αναπνοή, και η βοήθεια στην πιο αδύναμη μεριά να εκπνεύσει πλήρως, είναι ένας από τους πιο άμεσους τρόπους να επιστρέψουν το ha και το tha στη μέση.
Δάσκαλοι του Postural Restoration, όπως ο Neal Hallinan, δείχνουν πώς αυτός ο άνισος θόλος διαμορφώνει τον τρόπο που οι άνθρωποι στέκονται, στρίβουν και αναπνέουν, και πόσο γρήγορα αλλάζει το σώμα όταν βοηθήσουμε την αναπνοή να βγει ως το τέλος. Δεν χρειάζεται να το πιστέψεις. Δοκίμασέ το σε πέντε λεπτά.
Κάθισε ίσια σε μια καρέκλα, τα πέλματα στο πάτωμα, τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος. Στρίψε αργά προς τα δεξιά όσο πάει εύκολα, γύρνα πίσω, και μετά στρίψε προς τα αριστερά. Μην πιέζεις. Προς ποια μεριά πηγαίνεις πιο μακριά ή νιώθεις πιο άνετα;
Ξάπλωσε ανάσκελα με τα πέλματα ακουμπισμένα σε έναν τοίχο, με γόνατα και γοφούς λυγισμένους σε ορθή γωνία. Άφησε τη μέση να ακουμπήσει στο πάτωμα. Εισπνοή από τη μύτη, ήσυχα. Εκπνοή μακριά και αργή, ώσπου να νιώσεις τα κάτω πλευρά να βυθίζονται προς τα κάτω και μέσα και τη χαμηλή κοιλιά να τραβιέται μέσα μόνη της. Μείνε εκεί μια στιγμή, και μετά άφησε την επόμενη εισπνοή να μπει στην πλάτη και στα πλάγια. Πέντε ανάσες, χωρίς βιασύνη.
Κάθισε και επανάλαβε το ίδιο στρίψιμο, δεξιά και αριστερά. Τι άλλαξε;
Επανάλαβε το στρίψιμο άλλες δύο φορές: μία με τα δόντια λίγο ανοιχτά, και μία δαγκώνοντας απαλά κάτι μαλακό και με τις δύο μεριές του στόματος, όπως ένα διπλωμένο πανί. Αν αλλάξει το στρίψιμο, τότε και το σαγόνι σου είναι μέρος του μοτίβου σου. Τα πέλματα, τα δόντια και τα μάτια είναι σημεία από όπου το σώμα παίρνει τον προσανατολισμό του.
Κάθισε ή ξάπλωσε, ανάπνευσε όπως συνήθως, και έλεγξε τον εαυτό σου, μία ερώτηση τη φορά. Να είσαι ειλικρινής· δεν υπάρχει λάθος απάντηση, μόνο ένα σημείο εκκίνησης.
Η αναπνοή κινεί τη σπονδυλική στήλη, η σπονδυλική στήλη κουβαλά την αναπνοή, και η δύναμη επιτρέπει στο σώμα να κρατά και τα δύο. Κάθε μάθημα στέκεται μόνο του· μαζί κάνουν ένα σύνολο.
Μαθαίνουμε να αναπνέουμε με ολόκληρο τον κορμό, και μετά πραναγιάμα για να γίνει η αναπνοή πιο μακριά και πιο σταθερή. Από εδώ ξεκινούν όλα.
Κίνηση για τη σπονδυλική στήλη προς κάθε κατεύθυνση: κάμψη, έκταση, στροφή, πλάγιες κλίσεις. Μια ελεύθερη σπονδυλική στήλη αφήνει την αναπνοή να κινείται ελεύθερα.
Μια πιο ενεργητική πρακτική: στάσεις που κρατάμε, ροές κινήσεων, σταθερή αναπνοή μέσα στην προσπάθεια. Δύναμη που κρατά το σώμα χωρίς να το σκληραίνει.
Αναπνοή, σπονδυλική στήλη, δύναμη: τρεις πόρτες προς την ίδια υγεία.
Μια παραδοσιακή, γιογκική ματιά στην αναπνοή, όχι ιατρική συμβουλή. Αν ζαλιστείς, σταμάτα και ανάπνευσε κανονικά. Αν έχεις πρόβλημα με την καρδιά, τους πνεύμονες ή την πίεση, ή αν είσαι έγκυος, ρώτα τον γιατρό σου πριν από τις ασκήσεις αναπνοής.